Форум » Говорим на Карачаево-Балкарском | Алан тилде сёлешебиз » Айтыргъа, этерге керек затла » Ответить

Айтыргъа, этерге керек затла

Abrek: Былайда адам бла тюбесенг къаллай алгъышла, алгъышлагъа къаллай джууабла бериге керегин, не этерге керегин джазарбыз. Ол себебден бизни сельсоветден сизге ма быллай справка: Ёзден адет Кириб къарай туругъуз... Блайда да простой понятный тил бла джаза келирбиз...

Ответов - 28

Abrek: Мен артдан артха кёб кергеним: джаш тёлю орусдан аман хали алыб айланады. Уллула бла, къартла бла тюз (адетдеча) селеше билмейди. Ол бир да бир эрши керюнеди. Блайда барыбыз кючлеялсакъ аны юсюнден джаза барлыкъбыз.

Abrek: Биринчи мен башлайым. Къарт адамгъа: Ачыуланма, ёбгелеме деб айтыргъа джарамайды. Аланы орнуна дегенни орнуна - Кёлюгюз къалмасын деб айтылса тыйынчлыды. Къартны керсенг джолда, уруб аллы бла ётерге джарамайды. Хаман аллына ий Къарт бла селешсенг сен дерге джарамайды, сиз деб селеш адам кёб джыйылгъан джерде, саламлашыргъа керек болса: Биринчи Эркишини эм къартын къолун тутаргъа керекди, "Ассаламу алейкум" деб. Эркишиледен сора тиширыуланы (джуукъ адамларынгы). Джуукъ болмаса, Тиширыуну къолун тутаргъа болмайды. "Кюнюгюз (ингир) ашхы болсун дейиледи... Къарт сёлешген сагъатда аузуна чабма. Айтырынгы ол айтхандан сора эркинлик соруб айт ...джазыгъыз аланла

Abrek: Хар бирибизде да болгъанды аллай, тенги босун, къарнашы- эгечи босун, хоншусу босун юйдегиленсе айтыргъа керек затла: Юйдегинленнгенлеге -Толу юйдегили болсунла теб айтыргъа тыйыншлыды. Сабийчик тууса - Джашаулу сабийчик болсун деб айтыргъа тыйыншлыды Адам елсе, Ёлдю деб айтыргъа джарамайды. Аны орнуна Ауушду, кетди дерге керекди Ауушханлагъа да быллай алгъыш айтыргъа керекди: Къайгъы сез берген сагъатда - Аллах рахмат этсин, къалгъанлагъа да Аллах сюек саулукъ берсин дерге керекди Неда, Аллах гюнахларын къурутсун, Аллах джандетли этсин дерге керекди. Сабийчик ёлсе анга Башындача айтыргъа джарамайды. Аллах шапагъат этсин дерге керекди. Кебден бери кермеген адамынг керсе бири биринге алгъыш этген ол адетди. Аллах саулукъ берсин, Аллах муратларыгъызгъа джетдирсин деген сезле тыйыншлыдыла. Ол сезлеге джууабы да - Аллах биргелей этсин дерге керекди. продолджение следует


Abrek: биреуню юйюне барсанг, кърулай барыргъа джарамайды. Юйге кирир ючюн бир джукъ алыб барыргъа керекди (конфет торт босун, ашарыкъ болмай башха саугъа зат босун)...

Abrek: Иллада соруу салгъан эди: къатын дегенни магъанасы къалайды деб. Анга къарачайлы таб джууаб берген эди. Джылы келген адамгъа (къатыннга) кесине къатын десенг айыб болур. Аны орнуна Тиширыу дерге керекди.

Abrek: Энтда аллай бир терс затла бардыла бу заманда. Джаш адамла юйдегиленнген адамла, джуукъларыны танышларыны къатында бир-бирини атын айтыргъа уялмайдыла. Бири бирин махтаб. Артыкъ да Одноклассникиге кирсенг, бирге тюшген суратларын салыб, сора тюбюнден да "мой котик, мой тигренок, мени бузоучугъум" деб тебреселе, джыйыб статха ашырырынг келеди барын. Ол айыбды! адам кермеген джерде хайда. не эркиши не тиширыу бири-бирини атын айтыргъа джарамайды. Кебюсю атыны орнуна эй деб къоядыла. Чамлы адамла завхоз да дейдиле бийчелерине, Андан сора, ата юйге кирсе да бу сагъатда бири-бири къолун тутуб киргенле да кебдюле. Ол да айыбды. Тюзюсю биринчи бийчеси киреди юйге, андан сора да кесек замандан джаш кеси кирирге керекди. Андан сора, джуукъ болсун, таныш болсун, сабийинги эркелетирге, къолунга алыргъа болмайды. Айыбды ол да! Адетлени биз этмегенбиз, тас этерге да бизни эркинлигибиз джокъду.

иллада: *PRIVAT*

къарачайлы: Abrek Къонакъгъа келмеймисе, торт ашарым келиб, ёлеме

Abrek: къарачайлы сен чакъыр ансы

всезнайка: Бе керекли затланы джаздынг Абрек. аперим сеннге. статха ашырырынгы окъугъанымда уа-кюлюб ёле эдим, маладес.

Abrek: всезнайка сен кеб зат билесе, сен да къоша тур

Abrek: Продолжать делаю Джаяу баргъан сагъатда, джаш (эркиши): анасын, эгечин не да кесинден уллу адамны -онг джанына алыргъа керекди. Кесинден гичтени, не да домохозяйкасын-сол джанына алыргъа керекди.

Abrek: Ашаргъа чекген сагъатда, кесингден уллугъа (сый кергюзтюрге излеген) джукъну узатсанг-эки къолунг бла узатыргъа керекди. Олтургъан сагъатда алгъыш айтсала, биринчи Тамада адам ичеди, тамада эркинлик берсе, ол эркинлик берилген адам ичеди...

Abrek: Уллу къарнаш олтургъан джерде гитче олтургъан адет джокъду. Уллусу селешсе, гитчеси аузуна чабхан адет джокъду... Бу сагъат да уа не джашырыу уллусу гитчеси да бир-бири къатларында аман да селешедиле, аракъы да, тютюн да ичедиле. Кртоваренныйле кебдюле бусагъатда... Энтда алай айтадыла: ата бла джашы бир столда олтургъан адет болмагъанды деб. Тюзмюдю ол огъесе тюлмюдю билмейме. Мен кесим: атам бла къарт атам бирге олтуруб ашаргъа -аз кергенме...

Abrek: Джамагъат, киши окъуймуду бу белюмню? Кесин акъыллы этеди деб кишини кёлюне келмесин Я пишу о наболевшем

Элбуздукъ: Abrek Мен бир затныда ычхындырмай окъуйма...

Abrek: Элбуздукъ Сау бол я вчера на эльбу зашел, про Википедию... Киши джукъ помошь эталамыды?

Abrek: Селешген заманда бир адам бирине:-"Шо айыб этме" деб айтханы да болады... Ол заманда, экинчи адам джукъ айтмай къойса эрши кёрюнюр. "Айыб этмейме" десе, андан да эрши керюнюр Ызына тыйынчлы джууабы: "-Аллах айыб этмесин!". "Айыбы джокъду аны" деб да айтадыла...

Abrek: Энт да бир зат джазайым... Гитче заманымда хоншулагъа барыб, бир къарт киши чыкъгъанында, -Кюнюгюз ашхы болсун, дегенимде, ол киши кёзюме ышарыб къарагъан эди. Андан сора къарт анам аны эшитгенинде урушхан эди. Эркишиге -Кюнюгюз ашхы болсун дерге болмайды. Салам берирге керекди. Кюнюгюз ашхы болсун деб -Тиширыугъа айтылады деген эди. Энди андан бери алай айтама

Abrek: Къартлагъа тюбесенг- Кимни джашыса деб сорадыла... Ол заманда Къарт атангы атындан башларгъа керекди. Сёз ючю: Лепшокъланы Назирни джашындан туугъан, деб. Биз-Джаш адамла, сабийле, бу сагъатда аналарыбызны атын айтыб да иебиз... Ол айыбды

Abrek: Блайда этерге керек затланы джазабызда, бир бирледе ЭТМЕЗГЕ керек затланы да бир джазайыкъ... Бир кере бир малкъарлы бла селешебиз да, сора ол сеёирсиниб айтды: "сиз къъарачайлыла бир сейир тепсейсиз, ёрге-ёрге чынгаб" деди... Бир бек кюлдюрген эди... Мен да айтдым, сизни тепсегенигиз бизден бир башхалыгъы джокъду, просто бизде тепсей билген билмеген да тепсейдиле да анычю керюнеди алай деб Кертиси да алайды. Тойлада къарасанг, бир къауум алай тепсейдиле (эрине-эрине, бир аягъы къымылдай къуру), башха миллетли адамгъа "бла керти да блай тепсей кереем", деб келюне келликди... Джамагъат-Тепсей билмеген тепсерге бир чыкъмагъыз шо Хороший танцор танцует редко но конкретно деб аллай сёз барды

Элбуздукъ: Abrek джазады: Тепсей билмеген тепсерге бир чыкъмагъыз Мен бирчикда чыкъмайма.

Abrek: Элбуздукъ да мен да узакъдан къарайма

Alan kmv: Элбуздукъ пишет: Мен бирчикда чыкъмайма. Abrek пишет: да мен да узакъдан къарайма Къуру къарагъанла , болуб къалмаикъ...

Abrek: Alan kmv сен да бизни бла са

иллада: Abrek пишет: Былайда адам бла тюбесенг къаллай алгъышла, алгъышлагъа къаллай джууабла бериге керегин, не этерге керегин джазарбыз мен бери саллыкъ джазыу "эт юлюшлени" юсюнден бу темагъа келишмей болу, алай а джангы тема къурамай бери салыргъа сагъыш этдим...

иллада: Таулу миллетни жашауу узакъ ёмюрледен бери да къойла бла байламлыды. Озгъан ёмюрню тарыхчыларыны жазгъанларына кёре, битеу Кавказда адам башындан таулуладан кёп къой жетген миллет болмагъанды. Таулула къойну жюрюте да, соя да бильгендиле. Биреулен алай хапар айтханды : «Къазахстанга кёчюп баргъан жыл бир къарт къазахлы таулугъа къоюн сояргъа тилейди. Кеси уа, олтуруп, анны къойну къалай сойгъанына къарап турады. Ол таулу къойну союп, тынглы жарашдыргъандан сора, къарт къазахлы : «Ой бай, сиз бизден эрттегили миллетсиз-биз алыкъа къойну алай ариу соя бильмейбиз»,-деп сеирсингенди». Таулула къой малгъа аны жыл санына кере ат атап болгъандыла: 1.Алты айгъа дери-къозу; 2.Алты айдан бир жылгъа дери-токълу; 3.Бир жылдан эки жылгъа дери-ишек; 4.Эки жылдан юч жылгъа дери-ёнгеч; 5.Юч жылдан терт жылгъа дери-экинчи ёнгеч; 6.Терт жылдан беш жылгъа дери-ючюнчю ёнгеч. Бирле бу жыллагъа «зада», «узада», «дузада» деп да айтадыла. 7.Къойгъа алты жыл толса, анга мангырамаз дейдиле. Алай къой мангырамазгъа чыкъса, анга не эт не жюн къошулмайды. Андан сора бир бек иги тёлюсю болгъан къойну болмаса тутмайдыла. Къойну боюнун къыбыламагъа айландырып соядыла. Тартхан сол къулагъындан онг къулагъына этедиле, алай бичакъ богъурдагъыны ортасы бла ётсе тапха саналады. Ызы бла жырадыла да, терисин алып, ичин чыгъарадыла, ичинден жёрме этедиле. Бауурун ызлап, ичине жаусалып, неда ёпкесин, жюрегин жарашдырып, ала бла къурманлыкъ эт бишгинчи дери, шапала къонакъланы жубандыра турадыла. Таулу тёреде союлгъан къойну жиклери бла жилик юлюшле этгендиле. Алай этер ючюн, къойну бек алгъа жети юлюш этедиле: эки жапхакъ, эки къабыргъа, эки бут, бир а сырт сюек. Сора аладан-бир къойдан-тюрлю-тюрлю даражалары бла оналты сюек (жилик) юлюш чыгъады. Эки жапхакътан-алты жилик: эки жауурун къалакъ, эки къысха жилик, эки базук. Эки бутдан-сегиз жилик: эки ашыкълы жилик, эки орта жилик, терт жан сюек (эки тешикли эки къалакълы). Эки къабыргъадан-эки жилик: биринчи юч иеги бирден ногъана жилик(бирле къабыргъа башы дейдиле); эки къабыргъалада жыйырма иеги экишер кесиледи, аладан даражалы тёрт юлюш-башлы иеги (башлы иеги деп а тёшден жетгени ючюн айтадыла); алты юлюш –даражалары азыракъ быгъын иеги. Сырт сюек да онбеш-онсегиз юлюшге урулады: терт-беш боюн омурау, беш-алты шеше омурау, терт-беш кегей омурау, бир къулсюймез, бир къуйрукъ учу. Бойюн курмустук юлюшлеге салынмайды. Бойун омруланы экиге урсанг 20-дан артыкъ юлюш да болады сырт сюек. Сайлагъанда, къонакъланы даражаларына кере, къойну этин тёрт тепсиге тертюшер юлюш этип салгъандыла. Нек десенг малны хар сюегини, эрттегили адетге кере, бири биринден энчи сыйы барды. Юлюшле да хар адамны таматалыгъына, кичилигине кере бериледиле. 1.Таматагъа-жауурун, къошакъгъа эки иеги, омурау, жёрмеден кесек, сохтадан кесек, аны юсюне, юлюшге саналмай, баш жарты бла къуйрукъ учу. 2.Жауурун къошакълары бла. 3.Ногъана къошакълары бла. 4. Ногъана къошакълары бла. 5.Жан сюек(тешикли) къошакълары бла. 6.Жан сюек(тешикли) къошакълары бла. 7. Жан сюек(къалакълы) къошакълары бла. 8. Жан сюек(къалакълы) къошакълары бла. 9.Ашыкъ жилик къошакълары бла. 10. Ашыкъ жилик къошакълары бла. 11.Къысха жилик къошакълары бла. 12. Къысха жилик къошакълары бла. 13.Базук къошакълары бла. 14. Базук къошакълары бла. 15.Орта жилик къошакълары бла. 16. Орта жилик къошакълары бла. Эт юлюшле аз болсала, терт башлы иеги къошакълары бла да салынады. Алай бла бир ораталы къой 20 адамгъа тамамлыкъ этеди. Тиширыуланы таматасына, юлюшлеге саналмай, жаякъ, жиликледен а тийишли ашыкъ жилик, жан сюек, къысха жилик, орта жилик салынады. Башны юсюнден айтханда, къонакъланы таматасына онг жаны бериледи. Юйден тышында къоншуда къартха неда жууукъ юлюшге башны сол жаны салынады. Тамата, башны къолуна алып, анны бурунун эшик таба айландырып, къурманлыкъгъа алгъыш этеди. Сора бурун жанындан бир тигимчик кесип, сёзле айта, шапагъа береди. Ызы бла жаякъ жанындан тигим онг жанында олтургъаннга, сора сол жанында олтургъаннга, андан сора, кимге сюйсе, анга береди. Баш иги бишсе сюеклери айырылып барадыла. Андан сора къонакъла къурманлыкъны ашайдыла. Кертиси бла да шёндю дунияда къонакълагъа тепсиле бла эт юлюшле салмайдыла. Болсада къойну юлюш эте билиу халкъыбызны терен акъыллыгъын, намыс эте билиуюн ачыкълагъан адетлерибизден бириди. Бюгюнлюкде, эт аш къангагъа салынгада, олтургъан адамла хар бири, жыл санына кёре, эт жиликлени кесине тийишлисине узалсала, адетни бузулмагъанын бельгилерле, ол ариу кёрюнюр. Къойла къуруда къурманлыкълагъа союла турсунла. Асанланы Орусбий Мухажирни жашы. 15.11.2005 жыл

Abrek:



полная версия страницы